Archeologen baseren heel veel van hun verhalen op het teruggevonden afval van mensen uit het verre verleden: botten van gegeten dieren, vuurstenen mesjes of scherven van kapotgevallen potten.
Er zijn dan ook wel archeologen geweest die bedachten “Als we afval uit het verleden goed willen begrijpen, moeten we eigenlijk eerst afval in het heden goed snappen”. Zo onstond in 1973 het “vuilnisproject” van de Amerikaanse archeoloog Rathje, waarbij hij de zeggingskracht, staat en processen van afval probeerde te doorgronden. Hij schrijf er samen met Cullen Murphy een boek over met de passende titel Rubbish!
Nu zou je denken dat hoe jonger het afval is, hoe makkelijker het moet zijn het te begrijpen. Toch is – zelfs in de tijd van Google Lens en ChatGPT, het soms best een puzzel. Te Yesse kwamen we bijvoorbeeld een duidelijke recente verstoring tegen…er zat modern glas in, plastic en her en der wat verpakkingen. Zou het met archeologische technieken lukken dit te dateren?
Tijd dus voor wat ouderwets speurwerk. De plastic fles, is een WC reiniger (zonder chloorlucht!) van het merk Erdal. Helemaal onderaan is nog net te lezen dat ze gevestigd waren in Amersfoort. Volgens deze Wikipedia-pagina, zat het bedrijf vanaf 1936 tot de sluiting van het bedrijf in 1983 in Amersfoort. Ons afval is dus ouder dan 1983!
De tweede aanwijzing is een zakje California kippensoep. Het kostte 69 cent, maar wie kan zich zulke prijzen nog herinneren?! Een slimmere manier is om te kijken naar de afbeelding. Fabrikanten vernieuwen vaak hun verpakkingen, zodat het product er weer ‘vers’ en ‘aantrekkelijk’ uit ziet. Op deze soepzak is nog net het ronde handvat van een witte soepkom te herkennen.
Doordat in nederland veel tijdschriften zijn gedigitaliseerd, en te bekijken via Delpher, is het mogelijk om op jacht te gaan naar “onze” kippensoepkop. En jawel hoor… in de Margriet van 4 februari 1972, is onze “kop” te vinden….In 1971 gebruiken ze nog een andere afbeelding, dus ons zakje dateert ergens tussen 1972 en 1983 (wanneer Erdal stopt).
Natuurlijk kunnen we nog uren doorzoeken om te kijken wanneer dit ontwerp weer uit de mode ging, maar het gaat even om het principe. Archeologen kijken naar de jongste voorwerpen in een context (een groep samengevonden objecten) om zo een sluitdatering (jongst mogelijke ouderdom) te bepalen.
Stel dat het zakje soep – zoals het bij mij thuis zou gaan – eerst nog wat jaren werkeloos in een voorraadkast staat, is de datering van onze recent afvalkuil nog scherper te geven, bijvoorbeeld 1975-1983.